Zabezpieczenia banknotów – jak sprawdzić autentyczność pieniędzy?

Aby sprawdzić autentyczność polskich banknotów, zweryfikuj co najmniej kilka zabezpieczeń – dotykiem, pod światło, po przechyleniu oraz przy użyciu lupy i lampy UV. Taka kontrola pozwala szybko wychwycić większość fałszerstw. W dalszej części znajdziesz przegląd zabezpieczeń stosowanych przez Narodowy Bank Polski.

Jak w czterech krokach sprawdzić autentyczność banknotu?

Emitentem polskich pieniędzy jest Narodowy Bank Polski, a ich produkcją zajmuje się Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych. Wszystkie banknoty wprowadzone do obiegu od połowy lat 70. zaprojektował Andrzej Heidrich, natomiast obecna seria „Władcy polscy” pochodzi z 1995 roku. W kwietniu 2014 roku zmodernizowano nominały 10 zł, 20 zł, 50 zł i 100 zł, w lutym 2016 roku pojawił się zmodernizowany banknot 200 zł, a 10 lutego 2017 roku do obiegu wszedł banknot 500 zł. Najszybsza weryfikacja opiera się na czterech czynnościach:

• sprawdzenie wypukłości druku stalorytniczego dotykiem,
• obejrzenie banknotu pod światło,
• przechylenie go pod różnymi kątami,
• użycie lupy i lampki emitującej światło ultrafioletowe.

Banknoty warto sprawdzać zawsze na co najmniej kilku zabezpieczeniach – pojedynczy element może być podrobiony, ale trudno wiernie odwzorować wszystkie jednocześnie.

Które zabezpieczenia wyczujesz dotykiem?

Polskie banknoty nie są idealnie płaskie. Do ich druku wykorzystuje się druk stalorytniczy, który nadaje elementom graficznym wyczuwalną wypukłość. Opuszkami palców można wyczuć portret władcy, godło, cyfrową wartość nominału oraz nazwę emitenta. Wypukłe bywają także mikrodruki.

W lewym dolnym rogu każdego banknotu znajduje się oznaczenie dla niewidomych, również wykonane w tej technice. Dzięki temu osoby z dysfunkcją wzroku mogą szybko rozpoznać nominał. Szorstkość i relief to jedna z najprostszych metod weryfikacji, ponieważ fałszerstwa zazwyczaj pozostają gładkie w dotyku.

Jakie elementy widać pod światło?

Patrząc na banknot pod światło, sprawdzisz znak wodny oraz nitkę zabezpieczającą. Znak wodny powstaje już podczas formowania wstęgi papieru i nie jest nadrukowany ani wytłoczony. Przedstawia portret władcy oraz cyfrowe oznaczenie nominału. W starszych, niezmodernizowanych egzemplarzach cyfrowe oznaczenie może nie występować.

Nitka zabezpieczająca ma postać pionowej, ciemnej linii. Gdy przyjrzysz się jej pod światło, zobaczysz cyfry oznaczające nominał oraz skrót ZŁ, widoczne także w odbiciu lustrzanym. Warto pamiętać, że na powierzchni banknotu widoczne są jedynie fragmenty nitki, a całość ujawnia się dopiero w świetle przechodzącym.

Recto-verso i korona w owalu

W prawym górnym rogu awersu znajduje się niewielkie owalne pole z fragmentem rysunku. Na rewersie, w tym samym miejscu, umieszczono taki sam owal z innym fragmentem. Pod światło oba obrazy uzupełniają się, tworząc idealnie spasowaną koronę. To zabezpieczenie nazywane jest recto-verso i nanoszone jest techniką offsetową.

Co zmienia się po przechyleniu banknotu?

Wiele nowoczesnych zabezpieczeń reaguje na zmianę kąta obserwacji. W banknotach 10 zł i 20 zł na odwrotnej stronie znajduje się opalizujący pas – w pierwszym przypadku turkusowy, w drugim liliowy. Podczas ruchu na przemian pojawia się i znika. W banknocie 50 zł umieszczono stylizowaną literę K, która płynnie zmienia kolor z zielonego na niebieski. W banknocie 100 zł rozeta przechodzi ze złotego w zielony.

Zmodernizowany banknot 200 zł ma na stronie przedniej tarczę herbową z literą S, której barwa zmienia się ze złotej na zieloną. Na odwrocie widać ornament roślinny wydrukowany złotą farbą opalizującą. Z kolei banknot 500 zł o wymiarach 150 mm x 75 mm ma na awersie portret króla Jana III Sobieskiego, a na rewersie pałac w Wilanowie oraz orła w koronie z herbem rodowym władcy. Przy zmianie kąta patrzenia szyszak husarski po prawej stronie portretu zmienia kolor z zielonego na niebieski, a pod nominałem 500 na rewersie pojawia się ornament roślinny wykonany złotą farbą opalizującą.

Zestawienie najważniejszych efektów dla poszczególnych nominałów prezentuje się następująco:

Każdy nominał ma również zabezpieczenie zwane efektem kątowym. Znajduje się ono w prawym dolnym rogu przedniej strony. Aby je zobaczyć, unieś banknot na wysokość wzroku, trzymaj go płasko równolegle do podłoża, a następnie obróć o 90 stopni w prawo lub w lewo. W banknotach 10 zł i 20 zł zobaczysz jasne lub ciemne cyfry nominału, w 50 zł i 100 zł – koronę lub cyfry, a w 500 zł – jasne lub ciemne cyfry oraz naprzemiennie ciemniejsze i jaśniejsze pola szachownicy na tarczy herbowej.

Jak wykorzystać lupę i światło UV?

Jeśli masz lupę, obejrzyj mikrodruki umieszczone na przedniej i odwrotnej stronie. To napisy wydrukowane bardzo małą czcionką, które gołym okiem są niemal niewidoczne. W prawym górnym rogu, wokół cyfry przedstawiającej nominał, znajdują się litery RP oraz napis RZECZPOSPOLITA POLSKA. Na dole i górze banknotu, w środkowej części, dostrzeżesz natomiast napis NARODOWY BANK POLSKI.

Na co zwrócić uwagę w ultrafiolecie?

Lampka emitująca światło ultrafioletowe ujawnia dodatkowe elementy graficzne, niewidoczne w normalnym oświetleniu. Na przedniej stronie świecą między innymi kwadrat z cyfrowym oznaczeniem nominału oraz numeracja. W banknocie 500 zł po lewej stronie portretu władcy widać kwadrat z oznaczeniem „500” i skrótem „ZŁ”, a po lewej stronie banknotu także numerację. Na odwrotnej stronie w świetle UV uwidaczniają się wybrane fragmenty szaty graficznej.

W razie wątpliwości co do autentyczności banknotu możesz udać się do najbliższego banku i poprosić o weryfikację. Pracownik placówki ma odpowiednie narzędzia i wiedzę, aby potwierdzić, czy pieniądz jest prawdziwy. Dodatkowe informacje publikuje również Narodowy Bank Polski.