Moneta okolicznościowa – co to jest i jak ją kolekcjonować?

Moneta okolicznościowa to obiegowa moneta o standardowym nominale, wybita z okazji ważnego wydarzenia, obiektu lub rocznicy. W Polsce najczęściej spotyka się pięciozłotówki z serii „Odkryj Polskę”, które emituje Narodowy Bank Polski. W dalszej części artykułu wyjaśniamy, czym różnią się od monet kolekcjonerskich, jak je zdobyć i jak prowadzić uporządkowany zbiór.

Czym jest moneta okolicznościowa?

Taka emisja łączy funkcję obiegową z pamiątkową. W przeciwieństwie do zwykłych monet obiegowych upamiętnia konkretne miejsce, postać lub rocznicę, ale jej nominał pozostaje pełnoprawnym środkiem płatniczym w Polsce. To oznacza, że można się nią posługiwać w codziennych transakcjach, tak jak każdą inną pięciozłotówką.

Począwszy od 22 maja 2014 roku monety okolicznościowe 5 złotych oficjalnie zastąpiły monety 2 złote Nordic Gold. Pierwszą emisją była moneta „25 Lat Wolności”, która zainaugurowała cykl „Odkryj Polskę”. Cykl przedstawia rocznice ważnych dla Polski wydarzeń oraz miejsca warte odwiedzenia.

Monety okolicznościowe 5 zł z cyklu „Odkryj Polskę” mają rdzeń z brązalu i pierścień z miedzioniklu, a jednocześnie są pełnoprawnym środkiem płatniczym w Polsce.

Czym różni się od monety kolekcjonerskiej?

Największa różnica dotyczy nakładu, materiału i ceny. Monety kolekcjonerskie powstają w małych seriach, często ze srebra lub złota, dlatego bywają sprzedawane powyżej nominału. Pięciozłotówki okolicznościowe są przeznaczone do codziennego użycia i wybijane z tego samego stopu co pospolite obiegowe pięciozłotówki.

Dzięki dużym nakładom można je zdobyć po wartości nominalnej w oddziałach NBP lub za niewielką marżą w sklepach numizmatycznych.

Czy można nią płacić w sklepie?

Tak. Mimo kolekcjonerskiego charakteru emisje okolicznościowe są prawnym środkiem płatniczym. Pojedyncze pięciozłotówki z tego cyklu mają tę samą wartość co standardowe monety o nominale 5 zł i można nimi regulować płatności w punktach handlowych oraz usługowych.

Jak wygląda cykl Odkryj Polskę?

Ten cykl ma charakter obiegowy z wizerunkiem okolicznościowym. Na rewersach kolejnych pięciozłotówek Narodowy Bank Polski umieszcza obiekty o znaczeniu historycznym lub architektonicznym. W dorobku serii znalazły się już takie miejsca jak Zamek w Łańcucie, Opactwo Benedyktynów w Tyńcu, Zamek w Mosznej, Zamek Książ w Wałbrzychu, Brama Żuraw w Gdańsku oraz Pałac Branickich w Białymstoku.

Ratusz w Brzegu

Jedną z najnowszych emisji jest moneta 5 zł Odkryj Polskę – Ratusz w Brzegu, wprowadzona do obiegu 20 listopada. Ratusz w Brzegu to renesansowy budynek z lat 1569–1577, zaprojektowany przez Bernarda Niurona. Obiekt znajduje się w województwie opolskim i do dziś pełni funkcję siedziby władz miasta.

Do charakterystycznych elementów architektonicznych należą loggia, wieża z hełmem oraz dwa narożne alkierze. W środku można zobaczyć historyczne pomieszczenia, między innymi Salę Rajców i Salę Stropową. W przedsprzedaży numizmatycznej sztukę wyceniano na 7–10 zł, przy nominale 5 zł.

Zespół pałacowo-parkowy w Kozłówce

Inną emisją z cyklu jest moneta 5 zł Odkryj Polskę – Zespół pałacowo-parkowy w Kozłówce. Trafiła do obiegu 22 maja, a jej nakład wyniósł do 1 000 000 sztuk. Na rewersie znalazły się dziedziniec oraz elewacja frontowa pałacu z wieżami, widziane przez zwieńczenie bramy głównej.

Zespół pałacowo-parkowy w Kozłówce bywa nazywany perłą Lubelszczyzny. Kompleks o powierzchni 21,7 hektara wzniesiono w XVIII wieku jako letnią rezydencję Michała Bielińskiego. Później nabył go Aleksander Zamoyski, a rozbudowę na przełomie XIX i XX wieku prowadził Konstanty Zamoyski.

W 1903 roku ordynacja liczyła ponad 7600 hektarów. Majątek pozostawał w rękach rodziny do 1944 roku, a od 1992 roku działa tu Muzeum Zamoyskich w Kozłówce. W 2007 roku obiekt otrzymał honorowy tytuł Pomnika Historii.

Jak zacząć kolekcjonowanie pięciozłotówek z serii?

Kolekcjonowanie pięciozłotówek z tego cyklu nie wymaga dużego budżetu. Najprostsza metoda polega na śledzeniu komunikatów NBP i wymianie monet według wartości nominalnej w Oddziałach Okręgowych NBP. Można też kupować je w wybranych sklepach numizmatycznych, choć tam cena bywa nieco wyższa od nominału. Aby zbiór był uporządkowany, warto na początku ustalić zakres kolekcji:

• monety wyłącznie z cyklu „Odkryj Polskę”,
• jeden egzemplarz z każdej emisji,
• wybrane obiekty, na przykład zamki, klasztory lub pałace,
• egzemplarze w stanie menniczym, bez rys i śladów obiegu.

Gdzie kupować i przechowywać te monety?

Najpewniejszym miejscem zakupu są Oddziały Okręgowe NBP, w których monety okolicznościowe wymienia się według wartości nominalnej. Dla porównania, banknot kolekcjonerski „Tysiąclecie koronacji Bolesława Chrobrego” o nominale 20 zł ma wymiary 170 x 85 mm, nakład do 70 000 sztuk i cenę 160 zł. Ten drugi typ emisji można nabyć w sklepie internetowym NBP, a jego cena emisyjna jest wyższa od nominału.

Do przechowywania pięciozłotówek sprawdzają się kapsle na monety lub dedykowane albumy. Chronią one powierzchnię przed zarysowaniami, wilgocią i kontaktem z palcami. Sugerowaną ochroną dla monet 5-złotowych są właśnie kapsle i albumy, co ma znaczenie dla zachowania stanu menniczego.

Jakie emisje uzupełniają zbiór?

Poza opisanymi emisjami w tym cyklu znalazły się również monety z wizerunkiem Kościoła Mariackiego, Kopca Wyzwolenia, Kanału Żeglugowego przez Mierzeję Wiślaną, zabytków Fromborka, pocysterskiego zespołu klasztornego w Gościkowie-Paradyżu czy Centralnego Okręgu Przemysłowego. Osoby zainteresowane historią mogą też szukać monety z napisem „100-lecie odzyskania przez Polskę niepodległości”.