Rewers – co to jest i jakie ma znaczenie?

Słowo „rewers” ma kilka znaczeń – najczęściej oznacza odwrotną stronę monety lub medalu, ale bywa też formularzem zamówienia, pokwitowaniem albo lewą stroną obrazu. W kulturze to tytuł nagradzanej czarnej komedii Borysa Lankosza z 2009 roku, a w archiwistyce – system e-Rewers do zamawiania akt. W dalszej części artykułu wyjaśniamy te konteksty i podajemy konkretne informacje.

Jakie znaczenia ma słowo rewers?

W słowniku języka polskiego PWN wyraz ten występuje w czterech podstawowych ujęciach. Pierwsze i najbardziej rozpoznawalne to odwrotna strona monety lub medalu. Drugie odnosi się do formularza, który czytelnik wypełnia, aby zamówić książkę z magazynu. Kolejne znaczenia to dokument pokwitowania odbioru pieniędzy lub przedmiotów oraz lewa strona czegoś – na przykład obrazu, haftu czy tkaniny. Słowo pochodzi z niemieckiego Revers, francuskiego revers i łacińskiego reversus, czyli „odwrócony”.

W codziennych sytuacjach rewers pojawia się chociażby na karcie płatniczej – to strona z paskiem magnetycznym i podpisem posiadacza. W hafcie lewa strona to ta z przebiegami nici i supełkami, a w malarstwie odwrocie płótna chroni warstwę malarską.

Warto zapamiętać, że rewers nie jest jednym pojęciem – jego znaczenie zależy od dziedziny, w której się pojawia.

Co przedstawia film „Rewers” i dlaczego zyskał uznanie?

Rewers z 2009 roku to pełnometrażowa czarna komedia w reżyserii Borysa Lankosza, zrealizowana według scenariusza Andrzeja Barta. Producentem był Jerzy Kapuściński, a kierownictwo nad Studiem Filmowym „Kadr” objął dzięki decyzji ówczesnego ministra kultury Bogdana Zdrojewskiego. Produkcję wspierały Syrena Films oraz Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych. Budżet przekroczył 4 miliony złotych, z czego 1 milion dołożył Polski Instytut Sztuki Filmowej, a pozostałe środki pochodziły z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Za zdjęcia odpowiadał Marcin Koszałka, scenografię przygotowali Magdalena Dipont i Robert Czesak, kostiumy Magdalena Biedrzycka, a muzykę skomponował Włodzimierz Pawlik. Premiera odbyła się 13 listopada 2009, a barwny obraz trwa 96 minut, choć w części zestawień pojawia się też 99 minut. Zdjęcia powstawały w Warszawie od 24 lutego do 20 maja 2009; wykorzystano również obrazy olejne Joanny Różnowicz-Wisławskiej.

Kim są bohaterki i jak rozwija się intryga?

Zasadnicza akcja toczy się w Warszawie w 1952 roku. Trzy kobiety z inteligenckiej rodziny – Sabina, jej matka Irena oraz babka – próbują ułożyć życie najmłodszej z nich. Sabina Jankowska to skromna dziennikarka z wydawnictwa Nowina, która codziennie ukrywa złotą monetę dolarową z 1881 roku. Matka umawia ją między innymi z księgowym Józefem, lecz kandydat upija się domową nalewką i ląduje pod stołem. W rolach głównych wystąpiły Agata Buzek, Krystyna Janda i Anna Polony, a Bronisława Falskiego zagrał Marcin Dorociński.

Gdy Sabinę napadają bandyci, ratuje ją elegancki Bronisław. Początkowo czarujący mężczyzna zdobywa zaufanie całej rodziny i prosi Sabinę o rękę. Wkrótce okazuje się, że to funkcjonariusz Urzędu Bezpieczeństwa, który chce zwerbować ją do donoszenia na dyrektora Barskiego. Kobieta decyduje się na desperacki krok – podaje mu truciznę w wódce, a potem z matką pozbywa się ciała. Zwłoki rozpuszczają w kwasie, a resztki zakopują na budowie Pałacu Kultury i Nauki. Współczesne wątki pokazują starszą Sabinę i jej syna Marka, łudząco podobnego do Bronisława. Głosu starszej Sabinie użyczyła Maria Garbowska.

Obsadę dopełniają Łukasz Konopka jako Arkadiusz, brat Sabiny, Adam Woronowicz jako pan Józef, Bronisław Wrocławski jako dyrektor Barski oraz Błażej Wójcik jako poeta Marcel Wodzicki. W drugoplanowych rolach pojawili się między innymi Jerzy Bończak, Jacek Poniedziałek, Joachim Lamża, Marek Probosz, Jerzy Moes, Marcin Czarnik, Grzegorz Stosz, Andrzej Deskur, Piotr Grabowski i Justyna Grzybek.

Jakie nagrody zdobył film?

Debiut Lankosza został bardzo dobrze przyjęty i zebrał wiele wyróżnień. Na 34. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni otrzymał Złote Lwy dla najlepszego filmu, a osobne nagrody trafiły do Agaty Buzek, Marcina Dorocińskiego, Marcina Koszałki, Włodzimierza Pawlika oraz Mirosławy Wojtczak i Ludmiły Krawczyk. Podczas Polskich Nagród Filmowych obraz zdobył Orła za najlepszy film, a także statuetki za scenariusz, scenografię, kostiumy, muzykę, główną rolę kobiecą i drugoplanową rolę kobiecą.

Film doceniono również za granicą. Do listy najważniejszych wyróżnień należą:

• Nagroda FIPRESCI na Warszawskim Festiwalu Filmowym,
• Brązowa Żaba dla Marcina Koszałki na Plus Camerimage,
• Srebrny Jerzy na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Moskwie,
• Grand Jury Prize na Seattle International Film Festival,
• Złoty Granat na Ogólnopolskim Festiwalu Filmów Komediowych,
• Jańcio Wodnik za rolę kobiecą i zdjęcia,
• Złota Kaczka dla najlepszej aktorki, scenarzysty i autora zdjęć.

Obraz zdobył też Paszport „Polityki”, Nagrodę im. Zbyszka Cybulskiego, Tarnowską Nagrodę Filmową i Nagrodę Publiczności. W polskich kinach w ciągu 66 dni wyświetlania przyniósł dochód 6 505 301 zł. Był polskim kandydatem do Oscara w kategorii filmu nieanglojęzycznego, ale finalnie nie uzyskał nominacji.

Jak działa system e-Rewers w archiwach?

W archiwistyce e-Rewers to elektroniczny formularz do zamawiania dokumentów i teczek do czytelni. Nie jest on tym samym co rezerwacja wizyty – w Archiwum Akt Nowych miejsce trzeba zarezerwować osobno w systemie aan.bookero.pl. Złożenie e-rewersu oznacza wyłącznie zamówienie materiałów archiwalnych, a nie potwierdzenie ich przygotowania na planowaną datę.

Przy wypełnianiu formularza w Archiwum Akt Nowych obowiązują następujące zasady:

• należy podać co najmniej jedną sygnaturę jednostki archiwalnej,
• dzienny limit wynosi 15 jednostek na użytkownika,
• zamówienia warto przesyłać z wyprzedzeniem co najmniej doby roboczej,
• konieczna jest akceptacja Klauzuli RODO i regulaminu korzystania z materiałów w Czytelni.

Administratorem danych osobowych w tym systemie jest Archiwum Akt Nowych. W praktyce poprawne wypełnienie wszystkich pól decyduje o tym, czy zamówienie zostanie zrealizowane; błędne lub niepełne dane mogą spowodować odrzucenie formularza. Każdy e-rewers wypełnia się osobno dla każdej jednostki archiwalnej.

Podobny schemat stosuje Archiwum Państwowe w Lublinie. Ewidencja zasobu tej placówki oraz jej oddziałów w Chełmie, Kraśniku i Radzyniu Podlaskim jest dostępna na portalu Szukaj w Archiwach. Jeśli danej jednostki nie ma w portalu, czytelnik powinien skontaktować się z obsługą czytelni.

System e-Rewers nie jest rezerwacją wizyty. Samo złożenie zamówienia nie gwarantuje przygotowania akt na wybrany termin.

Czym jest podcast Rewers i kogo gości?

Rewers to także tytuł polskiego podcastu o poezji i rozmowach, który łączy wątki literackie z codziennymi historiami. W latach 2024–2025 gośćmi odcinków były między innymi poetki Ewa Frączek, Ola Lewandowska-Ferenc, Martyna Rogacka, Agata Puwalska, Asia Łępicka, Ula Sikora, Zuzanna Sawczak i Marta Pilarska. Do rozmów zapraszano również Wojtka Kopcia, Pawła Harlendera, Pawła Rogińskiego oraz poetę występującego pod imieniem Marcin. Nagrania trwały zwykle od 44 minut do ponad godziny, a najdłuższe spotkanie miało 1 godzinę 25 minut. Tematy sięgały od warsztatu pisania po gotowanie, miasta i zwykłe życiowe sytuacje.