Awers – co to jest i jak rozpoznać tę stronę monety?

Awers to oficjalna, główna strona monety – ta z godłem, nazwą państwa, portretem władcy lub innym symbolem emitenta. W przypadku polskich złotówek awers rozpoznasz po Orle Białym, roku emisji i napisie „RZECZPOSPOLITA POLSKA”. W dalszej części artykułu znajdziesz dokładne wskazówki, jak odróżnić awers od rewersu i na co zwracać uwagę.

Czym są awers i rewers?

Awers i rewers to dwie strony zdobionego płaskiego przedmiotu. Pojęcia te odnoszą się przede wszystkim do monet, ale pojawiają się także przy medalach, orderach, odznakach, plakietkach, obrazach, rycinach, grafikach, sztandarach, haftach oraz ołtarzach skrzydłowych. W takim ujęciu awers oznacza stronę przednią, nazywaną też prawą, a rewers stronę tylną, czyli lewą.

W polskiej terminologii numizmatycznej oba określenia stosuje się zasadniczo do monet. W przypadku pieniędzy papierowych poprawniej jest mówić o stronie przedniej i tylnej banknotu. Samo słowo awers pochodzi z francuskiego avers i łacińskiego adversus, co znaczy „zwrócony w przód”. Natomiast rewers wywodzi się z łacińskiego reversus, czyli „odwrócony”.

Terminów tych używa się również w odniesieniu do wielu płaskich przedmiotów zdobionych, między innymi:

• monety i banknoty,
• medale, ordery i odznaki,
• plakietki oraz obrazy,
• ryciny, grafiki, ręcznie zdobione druki.

W przedmiotach liturgicznych, takich jak ołtarze skrzydłowe, awers to wewnętrzna strona skrzydła. Zdobienia rewersu stają się widoczne dopiero po zamknięciu skrzydeł tak skonstruowanego ołtarza.

Jak rozpoznać przednią stronę monety?

Przednia strona monety zawiera podstawę prawną jej wybicia. To właśnie na niej emitent umieszcza oficjalne oznaczenia, dzięki którym moneta jest uznawana za pełnoprawny środek płatniczy. Dlatego w praktyce najłatwiej szukać tam godła, nazwy państwa, portretu władcy albo innych oznaczeń odnoszących się do emitenta.

Co widnieje na awersie?

Do najczęściej spotykanych elementów awersu należą:

• portret panującego,
• imię panującego,
• herb państwa,
• nazwa państwa,
• początek legendy.

Nie ma jednego uniwersalnego wzoru przedniej strony, ponieważ zależy on od kraju i okresu historycznego. Wspólną cechą pozostaje jednak to, że awers jest stroną oficjalną i zawiera niezmienne elementy graficzne powtarzające się w danej serii monet.

Najszybsza metoda rozpoznania

Praktyczna metoda wygląda tak: sprawdź, która strona monety zawiera godło, nazwę państwa lub portret władcy. To niemal zawsze będzie przednia strona. Jeśli jedna strona powtarza się bez większych zmian w całej serii, a druga zmienia się w zależności od nominału, tę stałą stronę możesz uznać za awers. W potocznym rozumieniu bywa odwrotnie, bo wiele osób nazywa awersem stronę z nominałem. To błąd – nominał zwykle leży po stronie rewersu.

Awers to strona z oficjalnymi symbolami emitenta. Na polskich monetach obiegowych są to Orzeł Biały, rok emisji i napis RZECZPOSPOLITA POLSKA.

Trudne przypadki i wyjątki

Niekiedy określenie stron monety bywa naprawdę kłopotliwe. Przykładem są monety euro, które mają wspólną stronę z nominałem i zmienną stronę narodową. Sprawę porządkuje prawo Unii Europejskiej oraz Narodowy Bank Polski. Warto więc zawsze sprawdzić, która strona jest uznawana za główną według aktu prawnego danego emitenta.

Co zawiera rewers monety?

Rewers to odwrotna strona w stosunku do awersu. Pełni funkcję uzupełniającą i zwykle zawiera treści graficzne związane z okolicznościami wybicia danej monety. Nominał najczęściej trafia właśnie na rewers, choć nie jest to sztywna zasada.

Typowe elementy rewersu

Na stronie odwrotnej monety najczęściej można znaleźć:

• nominał,
• motywy graficzne,
• symbole narodowe,
• informacje o okolicznościach wybicia,
• próbę złota w przypadku monet bulionowych.

Rewersy potrafią się znacznie różnić nawet w obrębie jednego kraju, ponieważ dla każdego nominału projekt strony odwrotnej może wyglądać inaczej. Dzięki temu bywają bardziej artystyczne od stałych awersów.

Rewersy monet bulionowych i okolicznościowych

Monety bulionowe, wykonane ze złota lub srebra, również mają dwie strony. Ich rewers często zawiera informacje przydatne inwestorom. Krugerrand na stronie odwrotnej pokazuje między innymi próbę złota, rok wybicia, nominał i kraj pochodzenia. Z kolei rewers monety Britannia zdobią motywy nawiązujące do nazwy tej monety.

Monety kolekcjonerskie emitowane przez Narodowy Bank Polski także łączą funkcję informacyjną z estetyczną. Na ich rewersach pojawiają się wizerunki ważnych postaci, wydarzeń historycznych lub motywy kulturowe.

Awers i rewers na monetach euro oraz polskich złotówkach

Monety euro mają jedną cechę wspólną dla całej strefy – stronę europejską z nominałem. Druga strona, narodowa, różni się w zależności od kraju emisji. Wbrew intuicji to właśnie strona narodowa jest traktowana jako awers, natomiast strona europejska jako rewers. Takie stanowisko podaje prawodawstwo Unii Europejskiej, a także Narodowy Bank Polski.

W polskich międzywojennych i powojennych aktach prawnych bywało inaczej: stronę główną określano jako tę z nominałem, a stronę z orłem jako odwrotną. To pokazuje, że nazewnictwo bywa zależne od regulacji.

Polskie złotówki są pod tym względem czytelne. Awers zawiera wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej, pod nim rok emisji, a w otoku napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA”. Rewers pokazuje nominał i różnorodne elementy graficzne, często odnoszące się do konkretnego tematu lub historii.

Przykładowo, na rewersach niemieckich monet euro można zobaczyć Bramę Brandenburską, a na francuskich drzewo życia. Dzięki temu strona europejska pozostaje spójna, a strona narodowa opowiada o tożsamości emitenta.

Jakie inne elementy monety warto znać?

Poza awersem i rewersem moneta ma również trzecią stronę, nazywaną bokiem lub rantem. Wykończenie boku bywa gładkie, ząbkowane, na przemian gładkie i ząbkowane, moletowane nieregularnie albo opatrzone napisem. Przykładem napisu na rancie są monety o nominale 50 zł z serii Skarby Stanisława Augusta.

Krawędź i otok

Krawędź oddziela bok od awersu i rewersu. Wzdłuż niej biegnie otok, czyli linia chroniąca wizerunki przed uszkodzeniami mechanicznymi, takimi jak wytarcie. Środkowa część monety to pole, często dzielone na lewe i prawe.

Legenda, pole i egzerga

Napis umieszczony na awersie lub rewersie określa się mianem legendy. Na dole pola monety może znajdować się egzerga – część oddzielona poziomą linią, nazywana też odcinkiem lub cięciwą. W tym miejscu często pojawiają się dodatkowe oznaczenia.

Na awersie widnieje również znak menniczy, czyli oznaczenie zakładu, w którym moneta powstała. Przy monetach inwestycyjnych istotnym elementem jest próba złota, podawana najczęściej na rewersie, obok nominału i roku wybicia.